Projects

CRKVA SVETOG STEFANA SĆEPAN POLJE

Klijent: 16029

Naziv: Glavni konzervatorski projekat sanacije (konzervacije, restauracije i konsolidacije) ostataka crkve Svetog Stefana u Šćepan Polju, opština Plužine

Autor konzervatorskog projekta:  Dragutin Dubljević, dipl.ing.arh - konzervator, imalac konzervatorske licence broj  04-2040/2

Menadžer projekta: Milan Vukasojević, dipl.ing.arh.

Saradnici na projektu: Milena Latković, spec.sci.arh., Milan Vukasojević, dipl.ing.arh. i Goran Šćepanović, dipl.ing.arh.

Lokacija: Šćepan Polje, Plužine, Montenegro

Datum: Jun 2017

OPIS:

Ostaci crkve Svetog Stefana predstavljaju, kako većina istraživača smatra, zadužbinu velikog vojvode humskog, Sandalja Hranića, iz vlastelinske porodice Kosača. Pošto je preovladjujuće mišljenje da je godina upokojenja bosanskog velikaša 1435., podizanje crkve treba datovati u prve četiri decenije XV vijeka. Zaključci pojedinih istraživača su da je priprata naknadno podignuta, za vrijeme Sandaljevog nasljednika, njegovog sinovca Stjepana Vukčića Kosače. Može se, takođe, pretpostaviti da je nešto kasnije sazidan paraklis, čiji se ostaci nalaze sa sjeverne strane crkve. Grobna crkva vojvode Sandalja je najvjerovatnije djelo primorskih majstora, a više izvora govori o neimarima iz Dubrovnika. Ime Šćepan Polje proizišlo je ili iz imena hercega Stjepana ili iz same posvete hrama. Nakon osvajanja ovih prostora od strane Turaka, 1466.godine crkva je zapustjela.

Crkva Svetog Stefana je jednobrodna građevina, krstoobrazne osnove, sa prostranom pripratom, bočnim pijevnicama i polukružnom apsidom na istoku. Zidovi crkve su očuvani u pojedinim djelovima do 5 metara visine. Sa sjeverne strane naosa su vidljivi ostaci prizidanog pravougaonog paraklisa, dok sa južne strane uz istočni dio priprate je jedan arhitektonski element u vidu svedenog kontrafora. Gradivni materijal je grubo klesani manji tesanici od ,,ljutog" lokalnog krečnjaka složenog u redove, dok je ispuna u jezgru bila od sitnijeg lomljenog kamena i oblutaka zalivenih malterom. U strukturi zidova pojavljuje se i pločasti škriljac koji je služio za izravnjavanje redova. Ostaci zidane oltarske pregrade, kao i plitki pilastri - lezene centralnog traveja, stub časne trpeze građeni su od tesanicima sige. Postojala su tri prozorska otvora, po jedan na pravougaonim pijevnicama i jedan na konhi apside. Crkva ili Šćepanica, kako je mještani nazivaju i danas, imala je tri ulaza, sa zapadne, sjeverne i južne strane priprate, koji su bili lučno zasvedeni, o čemu svjedoči zazidani portal na južnom zidu. Kamena plastika koja je krasila dovratnike, sačuvana u fragmentima, je poznogotičkih stilskih karakteristika, što potvrđuje navode o prisustvu dubrovačkih majstora. U unutrašnjosti priprate nalazi se nekoliko stećaka. Priprata je od naosa odvojena punim zidom, a vezu je činio pravougaoni otvor na sredini zida, dok je naos podijeljen sa dva para pilastera. U jugozapadnom uglu naosa nalazi se masivni stećak, tipa sanduka sa osnovom, bez ukrasa, koji ima dva prolaza, pored centralnog i prolaz koji vodi do proskomidije. U  prostoru protezisa su dvije pravougaone niše, manjih dimenzija, a jedna veća se nalazi u đakonikonu. U neposrednom okruženju kulturnog dobra je evidentno rastinje, naročito izraženo u sjevernom dijelu, kao i ograda od bodljikave žice i drvena kapija, dok položaj i blizina aktivnog groblja, sa novim nadgrobnim spomenicima od granita ugrožavaju kulturno dobrao. Zvono je novo i na metalnom nosaču je koji se nalazi sjeverno od ulaza u portu.

Prva arheološka istraživanja na Šćepan polju obavljena su u razdoblju 1971 - 1973.godine pod rukovodstvom prof. V.J. Đurića. U pitanju su bila zaštitna iskopavanja sa ciljem da se istraže i konzerviraju ostaci crkve Sv. Stefana, ugroženi planiranom izgradnjom hidroelektrane ,,Buk - Bijela" na Drini. Naime, tim projektom, koji na sreću nije ostvaren, bilo je predviđeno potapanje ušća Pive u Taru, kao i cijelog Šćepan polja.

Sistematska arheološka iskopavanja ostataka crkve najvećim dijelom obavljena su u toku jula mjeseca 1971.god., a naredne godine u toku konzervatorskih radova istraženo je nekoliko grobova sa spoljne strane južnog i zapadnog zida priprate, kao i ostaci jednog zdanja sjeverno od crkve, dok je samo ktitorski grob otkriven u ljeto 1973.godine. Cjelokupna dokumentcija arheoloških istraživanja crkve Sv.Stefana na Šćepan polju čuva se u Institutu za istoriju umetnosti Filizofskog fakulteta u Beogradu. *

* Starinar LVII/2007.

DOI broj : 10.2298/STA0757137P

Crkva Svetog Stefana na Šćepan Polju pod Soko - gradom. Autori: Marko Popović (Arheološki institut, Beograd) i Svetlana Vukadinović (Republički zavod za zaštitu spomenika kulture, Beograd)